هيبت و عظمت ويژه‌اى برخوردار است . سيوطى معتقد است كه بايد اين مدرسه را تاج‌المدارس بخوانند ؛ زيرا نه‌تنها از بزرگ‌ترين مدارس آن روزگار به شمار مىآمد ، بلكه از آن‌روى كه در جوار آرامگاه شافعى بنا گرديده بود ، مىتوانست نزد اهل‌سنت از مكانت خاصى برخوردار باشد . « 1 » عصر دولت ايوبى به عنوان طلايه‌دار نهضت تأسيس مدارس « 2 » در حالى به پايان رسيد كه دو دولت مملوكى « 3 » يكى پس از ديگرى در مصر به حكومت رسيدند . اين دو دولت كه ميراث‌بَران عصر فاطمى و ايوبى بودند ، علاوه بر نگاهداشت مدارس و آموزشگاه‌هاى پيشين خود ، مدارسى بزرگ و فعّال نيز تأسيس نمودند . تلاش بىوقفه آنها در راه‌اندازى و تجهيز مدارس علمى ، دوره‌اى متفاوت را رقم زد . در اين دوره به دليل رونق اقتصادى ، بالاگرفتن مراودات تجارى ، افزايش نقدينگى ، ثروت و اختصاص اوقاف به آنها ، مدارسى عالى در مصر ايجاد شدند كه مشابه آنها در جهان اسلام كمتر يافت مىشد . « 4 » آنچه به افزايش تعداد مدارس و بالارفتن سطح كيفى و گسترش دامنه فعاليت آنها انجاميد ، تحولات و دگرگونىهاى ناشى از حمله مغول ، ويرانى مدارس اسلامى ايران و بغداد و انتقال مواريث آنها به غرب عالم اسلامى ( قاهره ) بود ، هرچند در اين باره هرگز نبايد امتيازات فكرى و فرهنگى دولت مملوكى را فراموش نمود . « 5 » ويژگىهاى عمومى مدارس مصرى از اين قرار است :

--> ( 1 ) . سيوطى ، حسن المحاضرة فى اخبار مصر و القاهرة ، ج 2 ، ص 199 . ( 2 ) . عبدالرحيم غنيمه ، تاريخ دانشگاه‌هاى بزرگ اسلامى ، ترجمه نورالله كسايى ، ص 137 . ( 3 ) . مملوكان سلسله‌اى از فرمانروايان مصر بودند كه از اعقاب غلامان ترك و يا چَرْكسىنژاد به شمارمىآمدند . اين سلسله به دو گروه مماليك بَحرى ( 792 - 648 ق ) و مماليك بَرّى يا بُرجى ( 922 - 784 ق ) تقسيم مىشدند . دامنه اقتدار سياسى مماليك بر شام و مصر بود . با برچيده شدن آخرين امير مملوك برجى به نام تومان بيك اشرف به دست عثمانىها در سال 922 هجرى ، اساس اين حكومت برچيده شد . ( بنگريد به : احمد مختار العبادى ، قيام دولة المماليك الاولى فى مصر و شام ؛ عصام محمد شبارو ، السلاطين فى المشرق العربى . ) ( 4 ) . مقريزى ، المواعظ و الاعتبار بذكر الخطط و الآثار ، ج 2 ، ص 235 - 223 . ( 5 ) . بنگريد به : ابن خلدون ، مقدمه ، ص 883 .